Το ΖΑΓΟΡΙ είναι ο τόπος πίσω από τα βουνά, μια μοναδική απαράμιλλη κάλλους φύση ,αλλά και ένας πολιτισμός , μια ζωντανή ιστορία,ένας απόμακρος θρύλος,μια αρχιτεκτονική πέτρας , ένας σπάνιος κόσμος πανίδας και χλωρίδας , μια ιδιόμορφη γεωγραφική και πολιτιστική ενότητα που έχει αρχίσει να γίνεται γνωστή τα τελευταία χρόνια στον έξω κόσμο.

(Ζαγόρι, προέρχεται από τη σλαβική πρόθεση Ζ a = πίσω και την αιτιατική του ουσιαστικού gora = βουνό, δηλαδή περιοχή πίσω από τα βουνά. )

Ζαγόρι ονομάζεται η περιοχή εκείνη της Ηπείρου που βρίσκεται ανάμεσα στα Γιάννενα , το Μέτσοβο και την Κόνιτσα . Η περιοχή περιβάλλεταιαπό πανύψηλα βουνά ,που αποτελούν τμήματα της οροσειράς της Βόρειας Πίνδου.Στα βόρεια το Ζαγόρι ορίζεται από τον ποταμό Αώο και τις νότιες πλαγιές του Σμόλικα (2637μ.)Στα βορειονατολικά πάλι από τον ποταμό Αώο και τις δυτικές πλαγιές τις Βασιλίτσας(2249 μ.) και του Λύγκου (2177 μ.).Στα νοτιοανατολικά από τα χαμηλά βουνά που βρίσκονται δυτικά του Μετσόβου.Στα νότια το Ζαγόρι κλείνει το μακρόστενο Μιτσικέλι(1810μ.)

 

Το τοπωνύμιο "Ζαγόρι" μαρτυρείται για πρώτη φορά σε έγγραφο του 1321. Η περιοχή του Ζαγορίου βρίσκεται κοντά στα Γιάννενα. Έχει έκταση περίπου 1002 τετραγωνικά χιλιόμετρα και χωρίζεται γεωγραφικά σε τρία τμήματα:

• το Κεντρικό, με είσοδο από το 19° χιλμ. της Εθνικής οδού Ιωαννίνων Κοζάνης.
• το Δυτικό, με είσοδο από το 32° και το 38° χιλμ. του οδικού άξονα Ιωαννίνων Κοζάνης.
• το Ανατολικό, με είσοδο από το 24° και 62° χιλμ. του οδικού άξονα Ιωαννίνων - Μετσόβου - Τρικάλων.

Προϊστορική Εποχή-Ιστορικοί Χρόνοι

.Οι πληροφορίες μας για το Ζαγόρι είναι περιορισμένες τόσο για την αρχαία όσο και για την μεσαιωνική περίοδο. Η ιστορία για αυτές τις περιόδους στηρίζεται μόνο στα ανασκαφικά δεδομένα και στις ενδείξεις που παρέχουν τα τοπωνύμια. Η ύπαρξη ζωής κατά την Προϊστορική περίοδο επιβεβαιώθηκε, όπως αναφέρφηκε και πιο πάνω από τα ευρήματα στη θέση "Κλειδί", στη δεξιά όχθη τιυ Βοϊδομάτη. Κατά τους ιστορικούς χρόνους το Ζαγόρι κατοικήθηκε απότο φύλο των Μολοσσών, όπως συμπεραίνουμε από τα ανασκαφικά ευρήματα του οικισμού της Βίτσας, από το πολυγωνικό τείχος και τη μελανοβαφή όστρακα στο Σκαμνέλι, από το οχυρό στον Ελαφότοπο και από τα Ελληνικά τείχη στο Καστράκι.

Βυζαντινή Εποχή

Κατά τη Βυζαντινή εποχή οι ιστορικές μαρτυρίες για την περιοχή του Ζαγορίου είναι ανύπαρκτες. Τα πολυάριθμα σλαβικά τοπώνυμα της περιοχής μας κάνουν να υποθέσουμε πως το Ζαγόρι γνώρισε όχι μόνο τις μεγάλες επιδρομές των Σλάβων στην αρχή του 6ου αιώνα αλλά και εγκαταστάσεις σλαβικών φύλων. Την παλαιότερη αναφορά στο Ζαγόρι τη βρίσκουμε σε Χρυσοβουλο του Ανδρονικου Β του έτους 1321.Σε άλλα έγγραφα από το 1326-1361 αναφέρονται ιδρύσεις χωριών όπως το Πάπιγκο,Ελαφότοπος,Άνω και Κάτω Πεδινά και Βίτσα.Στη Βίτσα συγκεκριμένα σώζονται μέχρι σήμερα κτίσματα από εκείνη την εποχή. Από τα τέλη του 14ου αι. οι Ζαγορίσιοι καταγράφονται στην Ιστορία της Ηπείρου,εκδιώκοντας τους Αλβανούς,που έκαναν επιδρομές εναντίον των Ιωαννίνων(1389). Το γεγονός ότι από τις αρχές του 14ου αι. οι πηγές αναφέρουν ονόματα οικισμών και τόπων που βρίσκονται στο Δυτικό Ζαγόρι δημιουργήθηκαν οι πρώτοι οικισμοί.

Εποχή Της Τουρκοκρατίας

Η ιστορία του Ζαγορίου αρχίζει κυρίως μετά το 1430,έτος κατάκτησης των Ιωαννίνων από τους Τούρκους. Οι Τούρκοι,προκειμένου να εξασφαλίσουν επικυριαρχία στις ορεινές περιοχές,εφάρμοσαν μια πολιτική παραχώρησης προνομίων σε κοινότητες ή ομάδες κοινοτήτων,που συνθηκολόγησαν μαζί τους.Έτσι μέχρι το 17ο αι. ολόκληρη η περιφέρεια αποτελούσε αυτοδιοικούμενη ομοσπονδία με το όνομα Κοινόν ή Βιλαέτι του Ζαγορίου. Τα προνόμια, τα οποία παραχωρήθηκαν στην αυτόνομη ομοσπονδία του Ζαγορίου και τα οποία οφείλονται,στο μεγαλύτερο μέρος τους,στην επιρροή πλουσίων Ζαγορισίων στην Σουλτανική αυλή,διατηρήθηκαν μέχρι το 1868,οπότε και καταργήθηκαν.Σύμφωνα με τα προνόμια αυτά παραχωρήθηκε στο Ζαγόρι αυτονομία και αυτοδιοίκηση,με ανώτερο άρχοντα τον Βεκύλη του Ζαγορίου.Ένα άλλο σπουδαίο προνόμιο που είχαν οι Ζαγορίσιοι,ήταν η ελευθερία στην εκτέλεση των θρησκευτικών τους καθηκόντων.Με το πέρασμα των χρόνων και χάρη στην εξυπνάδα και την πολιτική δύναμη πολλών πατριωτών του Ζαγορίου,που κατείχαν διοικητικές θέσεις στην Υψηλή Πύλη,τα προνόμια αυτά αυξήθηκαν και βελτιώθηκαν.Η αυτονομία,η αυτοδιοίκηση και η ατέλεια συνετέλεσαν ώστε να κατακτηθεί ένα ζηλευτό επίπεδο διαβίωσης των κατοίκων της περιοχής.Μετά το 1868,που καταργούνται τα προνόμια του Ζαγορίου,την περιοχή άρχισαν να λυμαίνονται ληστρικές συμμορίες,με επιπτώσεις και στο ανθρώπινο δυναμικό,αφού αυτή η κατάσταση απομάκρυνε από το Ζαγόρι περισσότερες από 500-600 οικογένειες αρχόντων,που ήταν και ο κύριος στόχος των ληστών.Η περίοδος αυτή κράτησε μέχρι το 1913,οπότε τα Ζαγοροχώρια απελευθερώθηκαν από τους Τούρκους και ακολούθησαν από εκεί και πέρα την ιστορική πορεία του Ελληνικού Εθνους.